توقف تعهدات هسته‌ای ایران: سناریوهای ممکن و تحلیل راهبردی آینده برجام

مقدمه

خروج امریکا از برجام و تشدید فشارهای این کشور علیه ایران، زمینه‌ساز تحولات چالش‌برانگیز در فرایند اجرای برجام توسط سایر بازیگران بوده است. با خروج امریکا، بخش بزرگی از تعهدات اقتصادی برجام شامل تعهدات اروپا از برآورده شدن بازمانده‌اند. با گذشت 15 ماه از خروج امریکا از برجام و تاکید قدرت های اروپایی به حفظ منافع ایران در این توافق، تنها قدمی که کشورهای اروپایی برداشته‌اند، تاسیس سازوکار «اینستکس» بوده که با چالش‌های حقوقی، سیاسی، اقتصادی و کارکردی متعددی مواجه است؛ که پتانسیل تامین خواسته‌های ایران را ندارد. بنابراین شرایط نابرابری فراهم شده که در چهارچوب آن، ایران نه‌تنها مجبور به انجام تعهدات هسته‌ای خود شده بلکه با شرایط تحریمی سخت‌تری، حتی نسبت به دوران قبل از امضای برجام، مواجه است. این مسئله باعث شد تا شورای عالی امنیت ملی ایران در روز 18 اردیبهشت 1398، برخی از تعهدات هسته‌ای خود شامل «عدم عبور از محدودیت 300 کیلوگرمی در ذخایر اورانیوم غنی‌شده با غنای 3.67 درصدی» و همچنین «عدم عبور از آستانه ذخیره 130 تنی آب سنگین» را متوقف کند و در فاز بعدی نیز سقف غنی‌سازی را حذف کرد. در این نوشتار تلاش شده است تا ضمن بررسی برخی از سناریوهای ممکن و محتمل در زمینه توقف تعهدات هسته ای، به تحلیل راهبردی آینده این موضوع نیز پرداخته شود.