اصلاح ساختار درآمدی دولت در کشور با رویکرد عدالت محوری

دکتر محمدرضا یزدی‌‌زاده / عضو شورای راهبردی نظام مالیاتی کشور

ممیز محور بودن در نظام مالیاتی کشور، مهم‌ترین مشکل نظام مالیاتی کشور است. براساس آمار، میزان مالیاتی که از مشاغل کشور گرفته می‌شود حدود 10 هزار میلیارد تومان است در حالی که اگر مالیات به طور کامل از مشاغل گرفته شود و فرار مالیاتی به صفر نزدیک شود، تنها با نرخ مالیاتی 15 درصد، می‌توان چیزی حدود 135 هزار میلیارد تومان مالیات از مشاغل جمع‌آوری کرد. این در حالی است که از 10 هزار میلیارد تومان مالیاتی که از مشاغل گرفته می‌شود حدود 6 هزار میلیارد آن صرف جمع‌آوری مالیات می‌شود.

علت کاهش درآمد مالیاتی در سیستم ممیز محور، فساد و زد و بندی است که بین ممیز و مودی اتفاق می‌افتد. مودی با دادن رشوه به ممیز و با صوری سازی محاسبات حسابداری، میزان قابل توجهی فرار مالیاتی دارد و ممیز هم در ازای چشم پوشی از فرار مالیاتی مودی، میزان مشخص و البته خوبی زیرمیزی دریافت می‌کند.

بنابراین هرچه سریعتر لازم است که نظام مالیاتی ممیزمحور تبدیل به نظام مالیاتی سیستماتیک شود. مسلما در این فرآیند، منافع ممیزهای مالیاتی به خطر می‌افتد و بنابراین بیشترین مقاومت را در برابر تغییر نظام مالیاتی خواهند داشت.

مورد مالیات بر عایدی سرمایه خیلی مالیات موثری نیست و نمی تواند درآمد مالیاتی زیادی را به همراه داشته باشد. علاوه بر اینکه مشکلات مختلفی را هم در سیستم به وجود می آورد.

باید بر روی مالیات بر ثروت متمرکز بشویم.  پیشنهاد این است که از خودرو های بالای 500 میلیون مالیات سالانه گرفته شود. براساس آماری که رسیده، ارزش خودروهای لوکسی که در کشور وجود دارد به حدود 500 هزار میلیارد تومان میرسد که اگر از این ها مالیات گرفته شود درآمد بسیاری نصیب مردم می شود. همچنین قرار بر این شد که از خانه هایی که ارزش آن ها بالای 5 میلیارد تومان است مالیات گرفته شود.

یکی از مالیات‌هایی که می‌تواند درآمد خوبی را حداقل در کوتاه‌مدت برای دولت فراهم کند، مالیات بر ثروت افراد است. براساس آنچه که در لایحه اصلاحی مالیات‌های مستقیم وزارت اقتصاد آمده است، قرار است مالیات بر خانه‌های لوکس و مالیات بر خودروهای لوکس به شرح زیر گرفته شود:

• مالیات بر خانه‌‌های لوکس با ارزش بالای 5 میلیارد تومان
• مالیات از خودروهای لوکس با ارزش بالای 500 میلیون تومان
• افزایش پلکانی این نرخ‌‌ها با افزایش قیمت خودرو و ملک: نکته مهمی که در این لایحه بیان شده است که سعی شده عدالت تا حد خوبی اجرا شود، افزایش فزاینده و پلکانی نرخ مالیات است به طوری که مالیات بر خانه‌های لوکس با نرخ 1 دهم درصد شروع می‌شود و این نرخ با افزایش قیمت مسکن تا 7 درصد افزایش می‌یابد. برای خودرو نیز یک چنین مکانیزمی در نظر گرفته شده است.

مسئله دیگری که باید مدنظر قرار گیرد کاهش معافیت‌‌های مالیاتی گسترده‌ای است که به بخش‌های مختلف اقتصادی داده شده است. معافیت‌هایی از جمله معافیت بازیگران و هنرمندان، معافیت مناطق آزاد تجاری، معافیت مدارس غیرانتفاعی و موسسات کنکور و ...

دولت در سال 98 و به خصوص در سال 99 با کسری بودجه شدید روبه‌‌‌رو است. مسلما بهترین و مناسب‌‌‌ترین راه تامین آن، افزایش درآمدهای مالیاتی دولت است. علت پایین بودن درآمدهای مالیاتی، ممیزمحور بودن آن است که با سیستماتیک کردن آن جلوی حجم گسترده فرار مالیاتی گرفته می‌‌‌شود. البته در مورد گرفتن مالیات بر مجموع درآمد افراد حقیقی، اشکالات و انقلت‌‌‌هایی از جمله افزایش میزان مصرف خانوارها وجود دارد که می‌‌‌تواند اجرای آن را حداقل به لحاظ تئوریک با مشکل روبه‌‌‌رو کند. در مقام عمل نیز مقدمات زیادی لازم است تا امکان اخذ این مالیات فراهم شود. همچنین یکی از مالیات‌هایی که در کشور ما مغفول مانده و درآمد زیادی برای دولت ایجاد خواهد کرد، درآمد از ثروت افراد است. باید اطلاعات از ثروت‌های مختلف افراد جمع‌آوری شود و متناسب با آن از ایشان مالیات گرفته شود.