پارادایم نوین در سیاست خارجی چین و توسعه ابتکار کمربند راه نیازمند ایجاد کمیسیون مستقل مدیریت تعارض منافع هستیم برگزاری اولین نشست تخصصی میز شامات گروه غرب آسیا و شمال آفریقا لزوم تبدیل شدن تعارض منافع به یکی از استاندارد‌های قانون‌گذاری افزایش تنش‌ها در عدنرقابت پنهان امارات و عربستان سعودی قرارگرفتن رژیم صهیونیستی در حیطه عملیاتی سنتکام؛ زمینه‌ها و پیامد‌ها علنی سازی روابط رژیم صهیونیستی با کشور‌های حاشیه خلیج فارس و موازنه تهدید علیه ایران پازل پیچیده منازعات ژئواستراتژیک عراق و سوریه مصر، امارات، اردن، عربستان و انتخابات فلسطین جبهه پولیساریو و منازعه الجزایر و مراکش انعقاد تفاهم نامه همکاری میان پژوهشکده تحقیقات راهبردی و اندیشکده دیپلماسی اقتصادی انعقاد تفاهم نامه همکاری میان پژوهشکده تحقیقات راهبردی و اندیشکده دیپلماسی اقتصادی اقدامات مطلوب دولت دوازدهم برای آغاز کار دولت بعدی چیست؟ در نگارش برنامه ۲۵ ساله به شرایط تحریم توجهی نشده است نظام سازی اسلامی از منظر بیانیه گام دوم انقلاب جوان تراز انقلاب در گام دوم، برای خدمت به مردم آماده است بررسی محدودیت ماهیانه بانک مرکزی بر روی ترازنامه بانک‌های کشور عدم موفقیت خصوصی سازی در ایران بررسی راهبرد چرخه دوگانه؛ مولفه‌ها و پیامد‌ها کودتای نظامی در میانمار
شفافیت آرای نمایندگان و لزوم پیگیری اصالت

تحلیلی بر اصل بودن شفافیت آرای نمایندگان مجلس شورای اسلامی

شفافیت در یک مفهوم کلی به معنای ارایه حق اطلاعاتی است. اطلاعاتی که باید، در زمانی که باید، در قالبی که باید، با کیفیتی که باید، در محلی که باید و به مخاطبی که باید ارایه شوند. وقتی همه این شروط باشند، شفافیت حاصل شده است اما شفافیت الزاماً به معنای ارایه همه اطلاعات به همه افراد نیست.

شفافیت در یک مفهوم کلی به معنای ارایه حق اطلاعاتی است. اطلاعاتی که باید، در زمانی که باید، در قالبی که باید، با کیفیتی که باید، در محلی که باید و به مخاطبی که باید ارایه شوند. وقتی همه این شروط باشند، شفافیت حاصل شده است اما شفافیت الزاماً به معنای ارایه همه اطلاعات به همه افراد نیست.
شفافیت، حلقه گم‌شده‌ی زنجیره‌ی بسیاری از آرمان‌های انقلاب اسلامی است. از جمله آثار شفافیت می‌توان به مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی، کاهش هزینه و زمان در مبارزه با اسراف و تبذیر، مشارکت گسترده‌ی عموم مردم در عموم فعالیت‌های کشور، برقراری عدالت و رفع تبعیض‌های ناروا اشاره کرد.
به طور کلی در اکثر نظامات حقوقی مدرن و مردم‌سالار، اصل بر شفافیت است، مگر آن‌که بر حسب اقتضائاتی، برخی موارد از آن مستثنی شود. استثنا کردن باید به صورت جزیی و محدود به همان موارد باشد. قاعده مستثنی نیز باید به دقت در قانون مشخص شده و در صورت محقق شدن، گزارش آماری پیرامون آن‌ها ارایه شود. ممکن است برخی اصرار داشته باشند که لازم است همه اطلاعات حکومتی در اختیار همه مردم قرار گیرد. در حالی که این تصور نادرست است. لااقل مواردی که شامل یکی از سه‌گانه: 1) امنیت ملی، 2) اسرار تجاری و 3) حریم خصوصی باشند، نبایستی منتشر گردند.

شفافیت آرای نمایندگان مجلس

شفافیت رویکردی است که امروزه در رابطه با ساختارها و نهادهای گوناگون مورد بحث قرار می‌گیرد و یکی از مهم‌ترین ابعاد شفافیت که در سالیان اخیر در ایران مورد توجه بسیاری از اندیشمندان قرار گرفته است، شفافیت پارلمانی است. شفافیت پارلمانی بر ارایه اطلاعات پارلمانی به صورت دقیق و با فرمت‌های مختلف برای استفاده بهتر از این اطلاعات تأکید می‌کند. با ارایه اطلاعات پارلمانی (اعم از اطلاعات عملکردی نمایندگان و اطلاعات اداری پارلمان) مردم و نخبگان این فرصت را پیدا می‌کنند تا از فرایند‌های قانون‌گذاری در کشور آگاه شوند و مهم‌تر از آن بتوانند در این فرایندها مشارکت کنند.
اگرچه شفافیت عملکرد پارلمان، طیف وسیعی از اطلاعات (از آرای نمایندگان گرفته تا حضور و غیاب و نظام مالی مجلس) را شامل می‌شود، اما یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که تمامی پارلمان‌های جهان در خصوص انتشار و عدم‌انتشار اطلاعات آن سیاست‌هایی وضع کرده‌اند، انتشار اطلاعات رأی‌گیری در پارلمان است. رأی هر نماینده در حقیقت نتیجه تمامی فعالیت‌ها و اقدامات او در خصوص طرح‌ها و لوایح و به عنوان بارزترین وجه کارکرد نمایندگی ایشان مطرح شده است. بحث شفافیت آرای نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز چندی است که مورد بحث و بررسی جدی اندیشمندان علوم اجتماعی واقع شده است و در این بین مخالفان و موافقین جدی یافته است و اکنون نیز که در آستانه مجلس یازدهم، طرح اصلاح آیین‌نامه داخلی مجلس با موضوع شفافیت آرای نمایندگان در دست بررسی است، طرح و بررسی این دیدگاه‌ها اهمیت مضاعف می‌یابد.

ادله مخالفین شفافیت آرای نمایندگان مجلس

مهم‌ترین دلایل مطروحه در مخالفت با شفافیت آرای نمایندگان مجلس که در رسانه‌ها مطرح شده است به شرح ذیل است:
1- شفافیت آرا موجب می‌شود نمایندگان به جای توجه به موضوعات و مصالح ملی بیشتر به موضوعات منطقه‌ای و محلی توجه کنند، زیرا دغدغه‌ی رأی‌آوری در دوره بعد خود را دارند.
2- شفافیت آرا موجب می‌شود تا برخی نمایندگان در انتخابات‌های بعدی از نظر شورای نگهبان تأیید صلاحیت نشوند.
3- در سایر کشورها که دارای نظام حزبی قدرتمند هستند، نماینده با تکیه بر حزب آرای شفاف می‌دهد، ولی در کشور ما با وجود نظام حزبی ضعیف و ناکارآمد، در عمل شفافیت آرا، استقلال و آزادی نمایندگان در شرایط فعلی را با چالش رو به رو می‌کند.
4- شفافیت ممکن است منجر به اقدامات پوپولیستی و نمایشی برخی از نمایندگان شود.
در تحلیل نظرات فوق به نظر می‌رسد اولاً نمی‌توان ارتباطی قطعی میان شفافیت و کاهش توجه نمایندگان به مصالح ملی یافت، بلکه در مقابل قابل پیش‌بینی است که شفافیت آرا موجب افزایش تعهد و مسئولیت‌پذیری نمایندگان و افزایش مشارکت آنان به خصوص درباره مسایل ملی گردد و علاوه بر اینکه بیشتر آرای نمایندگان در عرصه تقنین صورت می‌گیرد که خاصیتی عام‌الشمول و ملی دارند و ارتباط چندانی با مسایل محلی ندارد.
ثانیاً بر اساس صدر اصل هشتاد و ششم قانون اساسی: «نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر و رأی خود کاملاً آزادند...» و شورای نگهبان نیز به عنوان نهاد صیانت‌کننده از قانون اساسی و ناظر بر انتخابات بر اساس معیارهای مندرج در قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی 1 به بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس می‌پردازد. این که شورای نگهبان فقط مستند به آرای یک نماینده وی را رد صلاحیت کند، امری خلاف قانون است و بر فرض امکان وقوع، امکان اطلاع از رأی نماینده برای شورای نگهبان در حالت فعلی نیز وجود ندارد. واضح است که صرف رأی مخالف یا

”اگرچه شفافیت عملکرد پارلمان، طیف وسیعی از اطلاعات (از آرای نمایندگان گرفته تا حضور و غیاب و نظام مالی مجلس) را شامل می‌شود، اما یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که تمامی پارلمان‌های جهان در خصوص انتشار و عدم‌انتشار اطلاعات آن سیاست‌هایی وضع کرده‌اند، انتشار اطلاعات رأی‌گیری در پارلمان است. رأی هر نماینده در حقیقت نتیجه تمامی فعالیت‌ها و اقدامات او در خصوص طرح‌ها و لوایح و به عنوان بارزترین وجه کارکرد نمایندگی ایشان مطرح شده است. بحث شفافیت آرای نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز چندی است که مورد بحث و بررسی جدی اندیشمندان علوم اجتماعی واقع شده است و در این بین مخالفان و موافقین جدی یافته است “

موافق یک نماینده به یک طرح یا لایحه نمی‌تواند ثابت‌کننده چیزی علیه نماینده باشد و اساساً مؤاخذه نماینده به خاطر رأی‌دهی با فلسفه شکل‌گیری مجلس و ماهیت نمایندگی در تعارض است و در عمل نیز این اتفاق رخ نمی‌دهد و این مسأله ادعایی بیش نیست. شفافیت آرا بیش از آن‌که برای نهادهای نظارتی کارآیی داشته باشد، در جهت ارائه حق اطلاعاتی توده مردم و افزایش مشارکت آگاهانه و مؤثر آنان طراحی شده است. ثالثاً عدم وجود نظام حزبی قوی خود می‌تواند به عنوان مبنایی برای لزوم شفافیت آرا و تقویت نظام حزبی قرار گیرد، زیرا در فضای فعلی احزاب و گروه‌های سیاسی نیز در صورت شفافیت آرا می‌توانند عملکرد اعضای خود را بهتر تحلیل کنند و به فعالیت نمایندگان عضو خود ساختار بهتری دهند. در نتیجه، این موضوع باعث ارتقای سطح احزاب و عملکرد گروه‌های سیاسی خواهد شد. بررسی ضرورت تحقق شفافیت آرای نمایندگان می‌تواند به نوع برگزاری انتخابات مجلس در کشور مربوط باشد. در هر صورت اگر نظرات هر نماینده در موافقت و مخالفت با طرح‌ها، لوایح و هر موضوعی که نیاز به رأی نماینده دارد، مشخص باشد، این امکان برای مردم محقق خواهد شد که عملکرد وکلای خود را نسبت به شعارهای انتخاباتی‌شان ارزیابی و آنان را پاسخگو کنند.

ادله مخالفین شفافیت آرای نمایندگان مجلس

مهم‌ترین دلایل مطروحه در مخالفت با شفافیت آرای نمایندگان مجلس که در رسانه‌ها مطرح شده است به شرح ذیل است:
1- شفافیت آرا موجب می‌شود نمایندگان به جای توجه به موضوعات و مصالح ملی بیشتر به موضوعات منطقه‌ای و محلی توجه کنند، زیرا دغدغه‌ی رأی‌آوری در دوره بعد خود را دارند.
2- شفافیت آرا موجب می‌شود تا برخی نمایندگان در انتخابات‌های بعدی از نظر شورای نگهبان تأیید صلاحیت نشوند.
3- در سایر کشورها که دارای نظام حزبی قدرتمند هستند، نماینده با تکیه بر حزب آرای شفاف می‌دهد، ولی در کشور ما با وجود نظام حزبی ضعیف و ناکارآمد، در عمل شفافیت آرا، استقلال و آزادی نمایندگان در شرایط فعلی را با چالش رو به رو می‌کند.
4- شفافیت ممکن است منجر به اقدامات پوپولیستی و نمایشی برخی از نمایندگان شود.
در تحلیل نظرات فوق به نظر می‌رسد اولاً نمی‌توان ارتباطی قطعی میان شفافیت و کاهش توجه نمایندگان به مصالح ملی یافت، بلکه در مقابل قابل پیش‌بینی است که شفافیت آرا موجب افزایش تعهد و مسئولیت‌پذیری نمایندگان و افزایش مشارکت آنان به خصوص درباره مسایل ملی گردد و علاوه بر اینکه بیشتر آرای نمایندگان در عرصه تقنین صورت می‌گیرد که خاصیتی عام‌الشمول و ملی دارند و ارتباط چندانی با مسایل محلی ندارد.
ثانیاً بر اساس صدر اصل هشتاد و ششم قانون اساسی: «نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر و رأی خود کاملاً آزادند...» و شورای نگهبان نیز به عنوان نهاد صیانت‌کننده از قانون اساسی و ناظر بر انتخابات بر اساس معیارهای مندرج در قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی 1 به بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس می‌پردازد. این که شورای نگهبان فقط مستند به آرای یک نماینده وی را رد صلاحیت کند، امری خلاف قانون است و بر فرض امکان وقوع، امکان اطلاع از رأی نماینده برای شورای نگهبان در حالت فعلی نیز وجود ندارد. واضح است که صرف رأی مخالف یا موافق یک نماینده به یک طرح یا لایحه نمی‌تواند ثابت‌کننده چیزی علیه نماینده باشد و اساساً مؤاخذه نماینده به خاطر رأی‌دهی با فلسفه شکل‌گیری مجلس و ماهیت نمایندگی در تعارض است و در عمل نیز این اتفاق رخ نمی‌دهد و این مسأله ادعایی بیش نیست. شفافیت آرا بیش از آن‌که برای نهادهای نظارتی کارآیی داشته باشد، در جهت ارائه حق اطلاعاتی توده مردم و افزایش مشارکت آگاهانه و مؤثر آنان طراحی شده است. ثالثاً عدم وجود نظام حزبی قوی خود می‌تواند به عنوان مبنایی برای لزوم شفافیت آرا و تقویت نظام حزبی قرار گیرد، زیرا در فضای فعلی احزاب و گروه‌های سیاسی نیز در صورت شفافیت آرا می‌توانند عملکرد اعضای خود را بهتر تحلیل کنند و به فعالیت نمایندگان عضو خود ساختار بهتری دهند. در نتیجه، این موضوع باعث ارتقای سطح احزاب و عملکرد گروه‌های سیاسی خواهد شد. بررسی ضرورت تحقق شفافیت آرای نمایندگان می‌تواند به نوع برگزاری انتخابات مجلس در کشور مربوط باشد. در هر صورت اگر نظرات هر نماینده در موافقت و مخالفت با طرح‌ها، لوایح و هر موضوعی که نیاز به رأی نماینده دارد، مشخص باشد، این امکان برای مردم محقق خواهد شد که عملکرد وکلای خود را نسبت به شعارهای انتخاباتی‌شان ارزیابی و آنان را پاسخگو کنند.

”عدم وجود نظام حزبی قوی خود می‌تواند به عنوان مبنایی برای لزوم شفافیت آرا و تقویت نظام حزبی قرار گیرد، زیرا در فضای فعلی احزاب و گروه‌های سیاسی نیز در صورت شفافیت آرا می‌توانند عملکرد اعضای خود را بهتر تحلیل کنند و به فعالیت نمایندگان عضو خود ساختار بهتری دهند. در نتیجه، این موضوع باعث ارتقای سطح احزاب و عملکرد گروه‌های سیاسی خواهد شد. “

ادله لزوم شفافیت آرای نمایندگان مجلس

1. پاسخ‌گویی نماینده نسبت به مردم مبتنی بر ماهیت نمایندگی مجلس

مشهورترین دیدگاه در خصوص منشأ صلاحیت نمایندگان مجلس و ماهیت این نمایندگی، نظریه نیابت داشتن نمایندگان از سوی مردم است. بر اساس این دیدگاه صلاحیت‌هایی نظیر تقنین و نظارت بالاصاله متعلق به مردم بوده و مردم این صلاحیت‌ها را به نمایندگان سیاسی خود تفویض کرده‌اند و منشأ صلاحیت نمایندگان رأی برآمده از فرآیند انتخابات و نیابت مردم خواهد بود. صاحبان این نظر نیز خود به چند دسته تقسیم و برخی رابطه نماینده مجلس و مردم را عقد وکالت به معنای سنتی و برخی دیگر این رابطه را وکالت به مفهوم نوین آن در حوزه حقوق عمومی می‌دانند (کدخدایی و جواهری طهرانی، 1391: 42-43 به نقل از آرنت، 1361: 223). مبتنی بر این اندیشه که برآمده از تفکرات لیبرال دموکراسی است، چون قانون‌گذاری متعلق به مردم بوده است و این اختیار از جانب مردم به نمایندگان تفویض شده است، آگاهی از نحوه رأی‌دهی نمایندگان و شفافیت آن حداقل حقی است که می‌توان برای مردم در نظر گرفت و در بیشتر دموکراسی‌های نوین دنیا شفافیت آرا به عنوان یک اصل پذیرفته شده است. علاوه بر اینکه در بیشتر نظامات حقوقی، نمایندگی پارلمان از مصونیت‌های ویژه برخوردار بوده و نماینده غیرقابل عزل است (در ایران نیز مکانیزمی برای عزل نمایندگان مجلس پیش‌بینی نشده است) و تنها ضمانت اجرای عملکرد نامناسب نماینده عدم انتخاب در انتخابات بعد است و این مستلزم شفافیت عملکرد و به تبع آگاهی شهروندان نسبت به آرا و عملکرد نماینده است.
دیدگاه دیگر منشأ ولایی صلاحیت نمایندگان مجلس و تسری شئون ولایی ولی‌فقیه به نمایندگان است. مبتنی بر منشأ ولایی نمایندگی مجلس برخی معتقدند در هندسه اندیشه ولایت مطلقه فقیه، قانون اساسی به مثابه سندی است که مبنای انتظام امور و تعیین صلاحیت نهادها در حکومت اسلامی است و با تنفیذ این سند از سوی ولی فقیه شئون ولایی ایشان در چارچوب قانون اساسی به سایر ارکان و نهادهای حکومتی تسری پیدا می‌کند و در همین چارچوب ماهیت نمایندگی مجلس شورای اسلامی کارگزاری ولایت فقیه است (کدخدایی و جواهری طهرانی، 1391: 63-61). برخی دیگر معتقدند که مردم موظف هستند ولی فقیه را در تحقق حکومت اسلامی یاری کنند، لذا نمایندگان را وکیل 2 خود گرفته‌اند (به آنان نیابت داده‌اند) تا در تحقق حکومت اسلامی و اجرای قوانین اسلامی ولی‌فقیه را یاری کنند. کما اینکه امام؟ره؟ فرمودند: «مجلس ملت است که متبلور شده است و تحقق پیدا کرده است در یک جای محدود.» (کعبی و حکیمی، 1393: 130-132)
در این فرض نیز چه نماینده کارگزار ولی فقیه باشد و چه نایب از سوی مردم برای یاری ولی‌فقیه در امور مربوط به مجلس (تقنین و نظارت) چون انتخاب وی مطابق قانون اساسی که به تنفیذ ولی‌فقیه رسیده است بر عهده مردم است، به نظر می‌رسد مردم حق دارند که از نحوه عملکرد و به ویژه آرای نماینده خود مطلع شده و با ارزیابی تبعات اقدامات و تصمیمات نماینده، فرد مناسبی را به عنوان کارگزار ولی‌فقیه انتخاب کنند. همچنین مطابق با نظرات مقام معظم رهبری شفافیت عملکرد مسوولین در مقابل مردم امری الزامی است و از این منظر نیز شفافیت آرای نمایندگان به عنوان کارگزار ولی‌فقیه، تکلیف تلقی می‌شود.3

”مشهورترین دیدگاه در خصوص منشأ صلاحیت نمایندگان مجلس و ماهیت این نمایندگی، نظریه نیابت داشتن نمایندگان از سوی مردم است. بر اساس این دیدگاه صلاحیت‌هایی نظیر تقنین و نظارت بالاصاله متعلق به مردم بوده و مردم این صلاحیت‌ها را به نمایندگان سیاسی خود تفویض کرده‌اند و منشأ صلاحیت نمایندگان رأی برآمده از فرآیند انتخابات و نیابت مردم خواهد بود. “

دانستن آرای نمایندگان برای مردمی که این نمایندگان را انتخاب کرده‌اند، امکان ارزیابی عملکرد نماینده را فراهم می‌کند. شایان توجه اینکه تا شفافیت آرا وجود نداشته باشد، امکان ارتقای پاسخگویی نمایندگان و شناسایی مصادیق تعارض منافع در پارلمان وجود نخواهد داشت. با شفافیت آرا، نمایندگان مجبور هستند برای آرای خود به افکار عمومی پاسخگو باشند، در نتیجه در رأی‌گیری‌ها عادلانه‌تر شرکت می‌کنند و آرای خود را با دقت بیشتر و با توجه به مباحث کارشناسی و منافع ملی انتخاب می‌کنند.

2. افزایش مشارکت

بر اساس اصل سوم قانون اساسی دولت جمهوری اسلامی ایران مکلف است همه امکانات خود را برای نیل به اهداف جمهوری اسلامی از طریق ابزارهایی به کار برد. از جمله این ابزار عبارت است از:
«بند 2. بالا بردن سطح آگاهی‌های عمومی در همه زمینه‌های با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه‌های گروهی و وسایل دیگر...
بند 8. مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش.»
مهم‌ترین ابزار مشارکت در جمهوری اسلامی مطابق اصل ششم قانون اساسی، اتکا به آرای عمومی و به ویژه برگزاری انتخابات است، ولی صرف برگزاری انتخابات نمی‌تواند مشارکت حقیقی را تضمین کند و مشارکت زمانی کامل می‌شود که انتخاب‌کنندگان در کنار حق انتخاب به اطلاعات مناسب، از جمله عملکرد سابق داوطلبان خود دسترسی داشته باشند. شفافیت آرای نمایندگان مجلس شورای اسلامی می‌تواند به مشارکت حداکثری و مؤثر آحاد جامعه و نخبگان در عرصه سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری بینجامد و همچنین موجبات تسهیل فرایند مدیریت تعارض منافع و کاهش فاصله دولت -ملت را فراهم آورد.

3. افزایش کارآمدی مجلس و کاهش فساد و لابی‌گری

یکی از مشکلات مجلس کنونی در ایران جدا از نوع رأی نمایندگان به طرح‌ها و لوایح، عدم مشارکت فعالانه نمایندگان در رأی‌گیری‌هاست که بارها رئیس مجلس در این باره تذکر داده است، اما به دلیل محرمانه بودن فضا و فقدان نظارت، این مسأله همچنان ادامه دارد. شفافیت آرای نمایندگان می‌تواند زمینه‌ساز مشارکت بیشتر و مؤثرتر نمایندگان در رأی‌گیری صحن و کمیسیون‌ها در خصوص طرح‌ها و لوایح شود.
همچنین شفافیت آرا می‌تواند سبب کاهش فساد در زمینه لابی‌گری‌ها و جلوگیری از خرید رأی برخی نمایندگان توسط ذی‌نفعان بعضی طرح‌ها و لوایح مطروحه در مجلس شود.

4. تجربیات سایر کشورها

تجربه کشورهای گوناگون نشان می‌دهد هر کشور بنا بر شرایط و مقتضیات خاص خود برای انتشار اطلاعات آرای نمایندگان پارلمان، تصمیماتی گرفته است. در واقع در بیشتر کشورها پیش‌فرض بر شفافیت و ارایه اطلاعات آرای نمایندگان در جلسات مختلف است؛ مگر آن‌که موارد استثنایی موجب شود تا اطلاعات آرای نمایندگان مخفی بماند. در این صورت موارد استثنا و انتشار نیافتن اطلاعات باید از پیش به صورت دقیق مشخص شده باشد و یا سازوکاری برای محرمانه بودن آرا پیش‌بینی شده باشد و با این سازوکار انتشار نیافتن اطلاعات نیاز به توضیح، استدلال و تصمیم‌گیری نمایندگان به عنوان امری استثنایی خواهد داشت. در واقع، حتی موارد غیرعلنی در رأی‌گیری نیز به صورت شفاف به اطلاع مردم رسیده و توضیحات کافی درباره علت عدم شفافیت آن‌ها ارایه می‌شود.

جمع‌بندی و پیشنهاد

مطابق با مفاد بخش دوم از مبحث سوم آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی، اصل بر مخفی بودن آرا گذاشته شده و حتی در برخی از امور بسیار مهم مخفی بودن امری ضروری و غیرقابل تغییر دانسته شده است. گرچه تبصره ماده 125 آیین‌نامه هم که می‌توانست پایگاه حداقلی برای انتشار آرا مجلس باشد، علاوه بر اینکه امکان تحقق بسیار اندکی دارد، در همان موارد اندک نیز به فراموشی سپرده شد. به این معنا که طبق مفاد این تبصره انتشار نتایج 

”یکی از مشکلات مجلس کنونی در ایران جدا از نوع رأی نمایندگان به طرح‌ها و لوایح، عدم مشارکت فعالانه نمایندگان در رأی‌گیری‌هاست که بارها رئیس مجلس در این باره تذکر داده است، اما به دلیل محرمانه بودن فضا و فقدان نظارت، این مسأله همچنان ادامه دارد. شفافیت آرای نمایندگان می‌تواند زمینه‌ساز مشارکت بیشتر و مؤثرتر نمایندگان در رأی‌گیری صحن و کمیسیون‌ها در خصوص طرح‌ها و لوایح شود. “

رأی‌گیری علنی با ورقه به تفکیک اسم موافقین مخالفین و ممتنعین و کسانی که در جلسه حاضر بوده اما در رأی‌گیری شرکت نکرده‌اند، الزامی و درج آن در مشروح مذاکرات مجلس ضروری انگاشته شده است. اما در دوره‌های متمادی این روش رأی‌گیری کمترین استفاده را داشته و در همان موارد محدود نیز تعداد انگشت‌شماری از آن تبصره ماده 125 را جامه عمل پوشانده‌اند و در بسیاری از موارد اسامی رأی‌دهندگان منتشرنشده است. خوشبختانه بعد از فراز و نشیب‌های متعدد طرح شفافیت آرا در مجلس دهم و گرفتاری این طرح در دام عدم شفافیت، دوباره این طرح در آستانه مجلس یازدهم مطرح و در دستور کار مجلس قرار گرفته است، ضمن ابراز امیدواری برای تصویب طرح شفافیت آرای نمایندگان، آنچه به نظر می‌تواند راه‌حل اصلی بهبود چالش مذکور به نحو جامع و کامل باشد، اصلاح آیین‌نامه داخلی مجلس با ملاحظه نکات ذیل است:
1- در آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی لازم است «انتشار آرای نمایندگان» به عنوان اصل کلی و اولیه باشد، مگر آن‌که علت‌های مشخصی برای عدم انتشار وجود داشته باشد.
2- تعیین موارد آرای مخفی نمایندگان نظیر موارد ماده 126 آیین‌نامه داخلی مجلس و یا مکانیسمی برای غیرشفاف شدن آرا در موارد ضروری مثلاً درخواست تعداد معینی نماینده و تصویب با اکثریت مطلق نمایندگان حاضر.
2- ایجاد پروفایل نمایندگی با ایجاد صفحه شخصی برای هر نماینده در وب‌سایت مجلس شورای اسلامی که می‌توان رزومه، عضویت در کمیسیون‌ها و فراکسیون‌ها، حضور و غیاب، اظهارنظرها، امضاها، آرا، اظهارنامه تعارض منافع، مکاتبات اداری، نظام مالی و مخارج و نیز دفتر نمایندگی هر نماینده را در آن درج کرد.
3- انتشار داده‌های پارلمانی با استانداردهای داده‌باز: اطلاعات انتشاریافته از مجلس لازم است از استانداردهای «داده‌باز» برخوردار باشند که حداقلِ آن استفاده از فرمت اکسل است.
4- تجمیع اطلاعات کنون: در حال حاضر اطلاعات مجلس در پایگاه‌های اینترنتی مختلف منتشر می‌شوند. با ایجاد یک صفحه واحد در سایت مجلس این اطلاعات می‌تواند تجمیع و یکپارچه سازی شود.
پی‌نوشت:
1- ماده 28، 29 و 30 قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی
2- در این نظر معنای لغوی وکالت مد نظر است.
3- «مسئول در جمهوری اسلامی عملکرد خودش را به طور واضح در اختیار مردم قرار بدهد؛ این معنای شفافیت است، باید هم بکنند.» (بیانات در نماز عید فطر سال 1388)

پربازدید ها
آخرین اخبار
آخرین گزارش های تحلیلی
آخرین مصاحبه ها
آخرین ویدئوها
آخرین یادداشت ها
آخرین اینفوگرافیک ها